Met school naar... het Residentie Orkest

Klassieke muziek, het symfonieorkest. Je raakt er niet vanzelf mee vertrouwd. In een tijd waarin veel mensen zich afvragen of klassieke muziek nog bestaansrecht heeft, voert het Residentie Orkest basisscholieren binnen in de wereld van het orkest. In de 2e aflevering van deze serie over Haagse cultuureducatie het 3 jaar durende traject ‘Ontdek het Orkest’.

‘Ik wil wel een mandarijn!’ roept een meisje enthousiast als de instrumenten verdeeld worden. ‘Eh, nou ja, tamboerijn.’ Het is maar een verspreking, want deze groep 8 van de De La Reyschool is na 3 jaar prima op de hoogte. Vandaag zijn ze te gast bij het Residentie Orkest om zelf ‘In de huid van de componist’ te kruipen. Aan de hand van een zelfgeschreven verhaal sleutelen ze aan de 4e symfonie van Tsjaikovski, maar daar is heel wat aan voorafgegaan.

‘We werken van klein naar groot,’ vertelt Coby Wisse, consulent muziek bij het Koorenhuis. Samen met haar collega Petra Wolters van het Residentie Orkest verzorgt zij Ontdek het Orkest. ‘Van een paar musici op school tot een bezoek aan het hele orkest, maar we werken ook van persoonlijk naar abstract. Je begint met het aanraken van een instrument, en in groep 8 ga je zelf componeren.’

Ontdek het Orkest begint in groep 6 met een bezoek van 2 musici aan de school. Daarna krijgen de leerlingen in het Rondje Instrumenten een concertje van 10 musici in de foyer van de Dr Anton Philipszaal. In groepjes mogen ze daarna zelf de instrumenten uitproberen. Na afloop kunnen de kinderen gratis 3 proeflesjes volgen aan het Koorenhuis. Dat is niet verplicht. ‘Sommigen vullen 3 keer trompet in, dan is het wel duidelijk wat ze willen.’

Een niet-brave repetitie

Groep 7 bezoekt een echte orkestrepetitie. ‘We zorgen dat dat een niet al te brave repetitie is, met een af en toe geïrriteerde dirigent. De kinderen zitten op de ring rondom het orkest, met hun neus erbovenop. Ze krijgen ook rondleidingen. Zo zien ze het bedrijf achter het orkest. Op school werken ze dat verder uit, bedenken bijvoorbeeld: wat voor baan zou ik zelf bij een orkest willen? Zou ik dan zelf willen spelen, of ga ik misschien wel bij de techniek of de PR?’

Smileys

Echt spannend wordt het bij het meespeelconcert. Na voorbereiding op school spelen de kinderen zelf op het podium, samen met het Residentie Orkest, eigen partijen mee. Daarvoor worden muziekstukken met niet te ingewikkelde melodielijnen gekozen. Dit jaar zijn dat de Roemeense dansen van Bartók. De kinderen spelen mee op triangels, guiro’s en ander klein slagwerk. Ze lezen geen noten, maar hun partijen worden creatief opgetekend in kleuren en lijnen en smileys – voor de vrolijke of niet-vrolijke delen. Het orkest speelt op de generale repetitie op 1 dag 5 keer het zelfde stuk, om alle scholen aan bod te laten komen.

Oren dicht

Het programma voor groep 8 heet In de huid van de componist. We zijn aanwezig bij een workshop ‘Temidden van het orkest’. Zo’n 100 leerlingen zitten letterlijk tussen de musici in. Vlak naast de bekkens worden af en toe verschrikt oren dichtgehouden.

Het orkest speelt delen uit de 4e symfonie van Tsjaikovski. De klas leert de belangrijkste thema’s meezingen of klappen aan de hand van eenvoudige zinnen. Zo wordt het openingsthema: Hoor, dit is Tsjaikovski, nu gaat het beginnen! En het op Russische volksmuziek gebaseerde thema uit het 4e deel wordt: Sluit je toch niet op in je kamer, maar ga feesten en genieten.

Terug op school schrijven de leerlingen zelf een verhaal bij de muziek van Tsjaikovski. De onderwerpen zijn zeer uiteenlopend; iedereen heeft uiteindelijk zijn eigen associaties bij muziek. Tijdens een workshop onder leiding van 2 orkestleden wordt er dieper ingegaan op  de muziek. De leerlingen denken na over het gebruik van extra instrumenten of over hoe je het stuk zou kunnen veranderen. En dan zijn we terug bij de workshop waar dit verhaal mee begon.

De leeuw dreigend laten klinken

Docente Jannelieke Schmidt van het Koorenhuis vertelt het door een leerling geschreven verhaal over een gladiator, een leeuw en een prinses. Vier musici van het orkest spelen bij elk stukje verhaal één van de thema’s. Vervolgens geven de leerlingen suggesties hoe de leeuw dreigender kan klinken, de gladiator banger, of de prinses romantischer. De musici voeren direct uit wat de leerlingen bedenken, en die spelen mee zoals ze dat op school hebben voorbereid: triangel, claves en, jawel, tamboerijn. De kinderen gaan naar huis met een cd-opname van hun uitvoering.

‘Er doen 8 scholen mee uit verschillende wijken,’ vertelt Coby. ‘Scholen uit duurdere wijken melden zich eerder zelf aan, scholen uit achterstandswijken moet je actiever benaderen. We starten op zo’n school met alledrie de groepen tegelijkertijd. Ook de leerkrachten krijgen een ondersteunend traject en begeleiding.’

‘Met deze 8 scholen zit het traject vol en kunnen we er geen scholen meer bij nemen. Het lijkt daarmee een beetje alsof we ons programma reserveren voor een paar scholen. Maar het zijn wel steeds andere leerlingen die het traject volgen, en het is toch ook mooi dat ze het hele programma kunnen doorlopen.’

De musici horen ademhalen

‘Wij vertellen de kinderen niet dat ze klassieke muziek mooi moeten vinden, maar we laten ze wel kennis ermee maken. We bieden ze inspirerende ontmoetingen, waarbij je de musici in het orkest bij wijze van spreken hoort ademhalen.’

‘Nee, er is geen verborgen agenda om toekomstig publiek voor het orkest te kweken. Het doel is om kinderen nú te bereiken. En dat werkt. Soms krijgen we brugklassen waarvan een paar kinderen aan Ontdek het Orkest hebben meegedaan. Dan wordt er gevraagd: “Wie is er al eens eerder hier geweest?” Die kinderen zeggen dan: ‘Ja, ik ben hier al zo vaak geweest.’ Sommigen een beetje stoer, maar de meesten vinden het heel gewoon. En dat was precies ons doel.’

• Meer info op www.residentieorkest.nl
• Naar de Hyve van Ontdek het Orkest

In de volgende aflevering: Het Haags Kinderatelier