Persbericht

120 jaar consultatiebureau: van zuigelingenzorg tot opvoedhulp

Gepubliceerd: 9 december 2021Laatste wijziging: 7 december 2021

Vandaag (9 december 2021) is het precies 120 jaar geleden dat het eerste consultatiebureau van Nederland werd geopend: aan de Regentesselaan 20 in Den Haag. Het doel beperkte zich destijds tot de bestrijding van de zuigelingensterfte. Het consultatiebureau van toen is inmiddels een veelomvattend Centrum Jeugd & Gezin (CJG), verzorgt de jeugdgezondheidszorg en jeugdhulp in de gemeente Den Haag en biedt daarnaast extra ondersteuning bij opvoeden en opgroeien.

Het consultatiebureau aan de Houtrustweg 260-262 in september 1952; foto: Haags Gemeentearchief
Het consultatiebureau aan de Houtrustweg 260-262 in september 1952; foto: Haags Gemeentearchief

Tot het einde van de 19e eeuw haalde 1 op de 5 baby’s de eerste verjaardag niet. Hun verzorging gebeurde op basis van traditie, bakerpraatjes en bijgeloof, zo valt te lezen in de Canon Zorg voor de Jeugd. Om de kindersterfte tegen te gaan, moest aan die redeloze praktijken een einde komen. Zo begon dokter B.P.B. (Broer Pieter Bernard) Plantenga in 1901 in Den Haag het eerste consultatiebureau voor zuigelingen; aan dezelfde Regentesselaan waar ook zijn huisartspraktijk was gevestigd.

Zijn bureau voor zuigelingenzorg was vooral bedoeld voor ‘on- en minvermogenden’, wat in de praktijk neerkwam op moeders die geen borstvoeding konden geven. Zij kwamen dagelijks om hun kind te laten wegen en de dosis melk voor de volgende 24 uur op te halen. De vuile luiers dienden als bewijs dat de zuigeling daadwerkelijk de voorgeschreven hoeveelheid had gedronken. Plantenga betrok de babymelk van speciaal geselecteerde koeien “welke des zomers op apart uitgezochte weiden grazen en des winters uitsluitend met hooi, lijnkoeken en zemelen worden gevoed”.

Groot positief effect

De verbetering van de hygiëne en de sociale omstandigheden, de ontwikkeling van de gezondheidszorg en het toezicht van de consultatiebureaus hadden een groot positief effect. Tussen 1875 en 1949 daalde het sterftecijfer van zuigelingen van 20 procent naar 3 procent en het sterftecijfer van 1- tot 5-jarigen van 14 procent naar 0,8 procent. Steeds meer moeders wisten de consultatiebureaus te vinden.

“Nu, 120 jaar later, maken voedingsadviezen en het volgen van de groei nog steeds onderdeel uit van de jeugdgezondheidszorg”, zegt wethouder Kavita Parbhudayal van Zorg, Jeugd en Volksgezondheid. “Inmiddels volgt de jeugdgezondheidszorg de ontwikkeling van alle jeugd van 0-19 jaar en richt zich op het vroegtijdig signaleren van mogelijke ziekten en bedreigingen in de ontwikkeling. Het aanbod is breder geworden. Online veiligheid, zoals in deze tijd van sociale media, en middelenmisbruik of verslavingen zijn onderwerpen die op onze centra voor jeugd en gezin worden besproken. De jeugdgezondheidszorg is er vooral ook om ouders advies te geven over het opgroeien en opvoeden van hun kinderen”.

Veilig en gezond opgroeien

Den Haag vindt het belangrijk dat alle kinderen veilig en gezond kunnen opgroeien. In elk stadsdeel is er nu een CJG, in Escamp zelfs 2. De jeugdgezondheidszorg is bovendien gratis en vrijwillig en dat al heel lang.

Kavita Parbhudayal: “Ouders kunnen hier met hun kinderen naartoe voor het volgen van de ontwikkeling van hun kind, zowel op fysiek en sociaal als emotioneel vlak. Ook kunnen ze zich hier laten vaccineren. Ouders kunnen vragen stellen over gezondheid, opvoeden en opgroeien. De jeugdgezondheidszorg is ook op alle basisscholen en in het voortgezet onderwijs aanwezig. Onze jeugdartsen, jeugdverpleegkundigen en andere professionals helpen graag. Bij alle uitdagingen waarmee wij ons rondom jeugdzorg en gezondheid geconfronteerd zien, mogen we zeker ook trots zijn op wat er in de afgelopen 120 jaar in de jeugdgezondheidszorg tot stand is gebracht”.

Meer informatie over onze CJG’s vindt u hier.

Het gouden jubileum (9 december 1951) van de Vereniging Zuigelingenzorg aan de Regentesselaan; het jubilerende bestuur van links naar rechts zittend: dr. A.C. Becker, dr. S.M.C. van Veen, dr. B.P. Plantenga (oprichter van de vereniging), mevrouw M.L. Lans-Tijdema. Staand van links naar rechts: dr. A. Endtz, dr. H.J. Meiling, mevrouw dr. A. Ruemke-Bonebakker, jhr. mr. G.F. Fulleken, mevrouw v.d. Stadt-Baas, J. de Bruyn en dr. v.d. Meer-van Manen; foto: Haags Gemeentearchief
Het gouden jubileum (9 december 1951) van de Vereniging Zuigelingenzorg aan de Regentesselaan; het jubilerende bestuur van links naar rechts zittend: dr. A.C. Becker, dr. S.M.C. van Veen, dr. B.P. Plantenga (oprichter van de vereniging), mevrouw M.L. Lans-Tijdema. Staand van links naar rechts: dr. A. Endtz, dr. H.J. Meiling, mevrouw dr. A. Ruemke-Bonebakker, jhr. mr. G.F. Fulleken, mevrouw v.d. Stadt-Baas, J. de Bruyn en dr. v.d. Meer-van Manen; foto: Haags Gemeentearchief