Huizenonderzoek: bronnenoverzicht

Welke bronnen zijn er over de geschiedenis van een huis?

Dit overzicht beschrijft kort welke ‘bronnen’ er over de geschiedenis van een huis bij het Haags Gemeentearchief (HGA) aanwezig zijn. Het overzicht is vooral bedoeld als checklist. Sommige catalogi kunt u online raadplegen, maar het meeste onderzoek is alleen op de studiezaal mogelijk.

Voor een uitgebreide handleiding kunt u de Gids voor Haags Huizenonderzoek gebruiken. Die staat op de studiezaal, maar is ook te koop.

U kunt uw onderzoek beperken tot alleen de bouwgeschiedenis, de eigenaren en de bewoners, maar u kunt het onderzoek ook uitbreiden tot de omgeving, dus de straat of wijk.

Literatuur

Soms heeft iemand anders de geschiedenis van het huis al uitgezocht en bevindt het verslag of boek zich in de bibliotheek van het HGA. Het kan ook zijn dat er een boek of artikel geschreven is over de straat of wijk en dat daarin iets staat over uw huis. U begint het onderzoek daarom met de bibliotheekcatalogus.

Afbeeldingen

Beschrijvingen van foto's of prenten bevatten soms informatie over huizen en soms over de bewoners. U kunt zoeken in:

Foto's

In de online fotocatalogus zoekt u op straatnaam.

Prenten en tekeningen

In de online prentencatalogus zoekt u op straatnaam.

De catalogus ‘verscholen beeldmateriaal topografie’

Dit is een kaartenbak met verwijzingen naar foto’s in tijdschriften en boeken. Deze kaartenbak wordt niet meer bijgewerkt en veel boeksignaturen zijn niet meer terug te vinden. U kunt deze bak aanvragen via de studiezaalmedewerkers.

Boeken en artikelen

Hiervoor kunt u de online bibliotheekcatalogus gebruiken. Enkele nuttige boeken staan op de studiezaal. De studiezaalmedewerkers kunnen u vertellen welke boeken voor u interessant kunnen zijn. Andere boeken vindt u in de bibliotheekcatalogus. U kunt op verschillende manieren zoeken:

  • Een publicatie over de geschiedenis van een huis zoekt u door intikken van de straatnaam.
  • Een publicatie over de geschiedenis van de straat zoekt u met de optie ‘Uitgebreid zoeken’ en daarna ‘Classificatiecode’ en daarna tikt u code 938.22; voor wijkgeschiedenissen tikt u code 938.21.
  • Een beschrijving van een straat zoekt u met de optie ‘Classificatiecode’, en daarna tikt u code 987.6; voor wijkbeschrijvingen tikt u code 987.5.
  • In stadsbeschrijvingen en stadswandelingen van vroeger vindt u vaak ook beschrijvingen van straten. Die vindt u met de optie ‘Classificatiecode’, en daarna tikt u code 987.3.

Ook in een van de jaarboeken van de Geschiedkundige Vereniging Die Haghe kan iets over uw huis of straat geschreven zijn. De jaarboeken staan op de studiezaal, maar zijn ook online raadpleegbaar via Digitaal Gedrukt Materiaal.

Daarnaast kunnen de volgende verzamelingen met aantekeningen, knipsels en folders van nut zijn. De catalogi zijn niet online beschikbaar:

OV 14 Straten

Documentatie per straat geordend. U vindt hierin krantenknipsels en aantekeningen met informatie over straten en de huizen en gebouwen daarin.

OV 16 Krantenklapper

Overzicht van krantenartikelen over de periode 1952-1977. In kranten staan ook wel eens verhalen over de geschiedenis van een straat of huis, of over een gebeurtenis die er plaatsvond.

Bewoners

Bewoners van een huis kunt u opsporen in oude adresboeken en in het bevolkingsregister. Beide staan op microfiche (op de studiezaal aanwezig). Eigenlijk zijn er meerdere bevolkingsregisters: per periode een apart register. In sommige registers staan de mensen per gezin alfabetisch opgenomen, in andere registers per adres. In verschillende periodes moet u op een andere manier zoeken om in het bevolkingsregister de bewoners te vinden. Gewoonlijk staat in het ‘woningregister’ vermeld wie de hoofdbewoners van een adres waren. Let u er wel op dat een huis vroeger een ander huisnummer kan hebben gekregen.

Eigenaren

Eigenaren in de tijd na 1832 staan genoteerd in de administratie van het Kadaster. Deze is voor een deel in te zien op de studiezaal, op microfiches. Bij het raadplegen moet u zorgvuldig te werk gaan, want Den Haag was door het Kadaster in allerlei stukken ('secties') verdeeld en voor elke sectie werd een aparte administratie gevoerd. Bovendien veranderden die secties in de loop van de tijd vaak van omvang. Wanneer u er de tijd voor neemt en enigszins met het systeem vertrouwd bent geraakt, dan kunt u de achtereenvolgende eigenaren van een huis vrij gemakkelijk achterhalen.

Bij onderzoek in het kadaster zijn de volgende begrippen van belang:

  • Artikelnummer: nummer waaronder een eigenaar is opgenomen
  • Afdeling: gedeelte van de gemeente dat een aantal secties omvat
  • Sectie: gedeelte van de gemeente
  • Perceelnummer: nummer van het pand binnen een perceel

Bij het Haags Gemeentearchief kunt u het archief van het Gemeentekadaster raadplegen. Het archief staat op de studiezaal op microfiche. De inventaris staat bovenop de kast. Het onderzoek in het kadaster gaat in stappen:

  1. U moet het sectienummer en perceelnummer weten.
    Als u dit niet weet, dan kunt u dit opzoeken op de plattegronden op de studiezaal of in de naamindexen in het archief van het kadaster. Dit is niet altijd even makkelijk omdat de collectie kadasterkaarten bij het Haags Gemeentearchief zeer beperkt is.
  2. U gaat zoeken naar de eigenaar.
    Als u sectie en perceelnummer weet, kunt u in het archief van het kadaster verder zoeken. U begint op bladzijde 11 van de inventaris. In de hier vermelde registers vindt u per perceelnummer welke eigenaren er achtereenvolgens waren. Zoekt u bijvoorbeeld de eigenaren van sectie A nummer 1042, dan vindt u die in inventarisnummer 10. Helaas vindt u achter het perceelnummer niet hun namen, maar slechts de ‘artikelnummers’ waaronder ze vermeld zijn. Die schrijft u op.
  3. Vervolgens zoekt u dit nummer op in de 'registers van eigenaren'.
    Eerst zoekt u op bladzijde 9 van de inventaris in welke ‘afdeling’ u moet zoeken. Bijvoorbeeld: sectie C moet u tot en met 1899 in afdeling I zoeken, daarna in afdeling II. Als u de afdeling weet dan kijkt u in de inventaris bladzijde 1 waar u de ‘ registers van eigenaren’ vindt. Bijvoorbeeld: de registers van afdeling II na 1899 staan op bladzijde 15. Daar ontdekt u dat u de gegevens van een eigenaar met artikelnummer 4464 moet opzoeken in inventarisnummer 143. Het archief van het kadaster staat op microfiche vanaf lade 142.

Overigens vindt u in de inventaris ook indexen op naam van eigenaren die verwijzen naar hun artikelnummers. Helaas is er geen naamsindex op alle registers. Elke afdeling heeft zijn eigen index.

Meer uitgebreide informatie voor het zoeken in het archief van het kadaster staat in de inleiding van de inventaris en in de Huizengids (vraagt u aan de studiezaalmedewerkers). Het kadaster loopt terug tot 1830. Voor het archiefmateriaal van voor die tijd wordt de situatie ingewikkelder en bent u op andere bronnen aangewezen:

  • voor het tijdvak 1811-1832 op aangiften van verkopingen door notarissen
  • voor de tijd vóór 1811 op de zogenoemde 'transportakten' in het archief van het stedelijk gerecht. Eigendomswisselingen van onroerend goed moesten namelijk steeds voor dat gerecht worden vastgelegd - zoals tegenwoordig bij het kadaster.

Gelukkig zijn deze bronnen via (alfabetische) indexen goed op naam toegankelijk. Daarnaast zijn er als ruggensteun ook andere mogelijkheden, zoals notarisarchieven en belastingregisters.

Kaarten en plattegronden

Het Gemeentearchief beschikt over verschillende soorten kaarten en plattegronden. De kadasterkaarten zijn opgenomen in de inventaris op de kadasterplattegronden. Verkleinde kopieën van enkele plattegronden vindt u in witte portefeuilles. Ook 1:1000-kaarten zijn gedetailleerd. U vindt ze op microfiche en in rode mappen. Ook op een aantal andere oude plattegronden kunt u uw huis terugvinden, maar de meeste plattegronden zijn wegens het grote formaat of wegens de materiële toestand niet ter inzage. U kunt een afspraak maken met de beheerder van de plattegronden. Een beperkt aantal plattegronden is online te bekijken.

Bouwgeschiedenis

Als u in de hierboven bij 2 genoemde literatuur niets over de bouwgeschiedenis heeft kunnen vinden, dan moet u zelf archiefonderzoek doen. Hoe u zoekt naar bouwvergunningen en bouwtekeningen staat uitgelegd in de Gids voor Haags Huizenonderzoek. U kunt ook de medewerkers van de studiezaal om advies vragen. De gids is op de studiezaal te koop. Er is ook een informatieblad bouwtekeningen.

Gepubliceerd: 19 oktober 2017Laatste wijziging: 19 oktober 2017