Het Zwanenmeer-interview met Lonneke van Leth

1 steltloper. 7 musici. 26 dansers. 60 zangers. 2000 m² decor in de immense hangar van de Fokker Terminal in Den Haag. Het kan niet op in het Zwanenmeer van Lonneke van Leth producties. Een heel nieuw Zwanenmeer ook nog eens, met muziek van jazzmusicus Eef van Breen. Hoog tijd om aan te schuiven bij Van Leth voor een vooruitblik.

‘We wilden de komende jaren graag klassiekers doen, maar niet de gezapige balletten met een boerendansje hier en buigen daar,’ vertelt Lonneke van Leth. We zitten in haar eigen studio op de Binckhorst aan een tafel vol decorschetsen. ‘Ik spoelde die scènes op de video als kind al door, ik wilde de hoofdrollen zien.’ Inzoomen op de hoofdfiguren is dan ook de insteek geworden van Lonnekes Zwanenmeer. ‘Mijn verhaal begint met de zelfmoorden van Siegfried en Odette in het meer.’

Even het geheugen opfrissen. Hoe zat het ook alweer in het Tsjaikovski-ballet? Prins Siegfried gaat op zijn 18e verjaardag jagen en wordt in het bos verliefd op prinses Odette, die door tovenaar Von Rotbart in een witte zwaan is veranderd. ’s Avonds op het bal verschijnt de tovenaar met zijn dochter, de zwarte zwaan Odile, die sprekend op Odette lijkt, en Siegfried vraagt haar ten huwelijk. Als hij zijn vergissing inziet, rent hij naar het bos en verdrinkt zich samen met Odette in het meer.

Flashbacks

Lonneke van Leth laat echter het verhaal zien vanuit flashbacks – op het moment dat de beide gelieven verdrinken zien zij hun leven aan zich voorbij trekken. ‘Dat gaf heel veel vrijheid, want deze scènes zijn nog nooit gemaakt,’ legt ze uit. Met klassiek bewegingsmateriaal choreografeerde zij de herinneringen van Siegfried en Odette, die in willekeurige volgorde door elkaar lopen.

Zo is er de moeder van Odette – op stelten, om te laten zien hoe groot ze was in de herinnering van de kleine Odette met haar hoepeltje. De scène op het bal is 2 keer te zien, door de ogen van Siegfried en door de ogen van Odette.

Zwaantjes op legerboots

Opvallend zijn 24 zwaantjes op legerboots. Van Leth: ‘Marx schreef in de tijd van Tsjaikovski Das Kapital. Deze scène verwijst naar het opkomende communisme. Odettes moeder heeft het meer in het bos volgehuild. Misschien staat dat wel voor de tranen van Moeder Rusland. Het communisme was een vreselijke periode voor kunstenaars, maar het stuk gaat op deze manier ook over de vrijheid van kunstenaars, en die overwint, al loopt het verhaal van Siegfried en Odette niet goed af.’

Jazztrompetist Eef van Breen tekende met zijn ensemble voor een soundtrack, waarin alleen nog kleine knipogen naar Tsjaikovski te vinden zijn. ‘Eef en ik hebben eerder samengewerkt in mijn voorstelling UNEVEN 2010. Hij is net zo’n ADHD-type als ik zelf. Dan roept hij: Ik fix ‘t!, en dan doet hij dat ook. Voor sommige personages heeft hij een muzikaal thema gemaakt. Als het licht rood wordt en je hoort een bepaald thema, weet je: oh! Dat is Von Rotbart.’

Het team bestaat behalve uit Lonneke en Eef uit beeldend kunstenaar Vincent de Kooker. Hij bouwt de koele vliegtuighangar om tot een megatheater met kolossale decors en lichteffecten.

De hoofdrollen worden gedanst door Van Leth zelf (Odette/Odile) en Riccardo Sbrighi (Siegfried). ‘Riccardo deed auditie voor de scholentournee van mijn voetbal-dansvoorstelling The Match. Daarna heeft hij gedanst in UNEVEN en De Dood en het Meisje op de Parade. Hij is een heel goede danser, hij heeft de goede lengte voor mij en hij is sterk, dat is handig met mijn dansstijl.’ Van Leth danst de laatste jaren weer steeds vaker zelf. ‘Choreograaf of regisseur zijn is leuk, maar alleen zelf dansen geeft me de echte kick!’

Korea!

De zwaantjes zijn gevorderde amateurdansers en professionals in opleiding, die Lonneke kent van de lessen die zij zelf in Delft gaf. ‘De zwaantjes zijn van 14 jaar oud tot in de 50. Ze zijn amateurs, maar het niveau moet wel hoog zijn. Ik stuur ze iedere week de video thuis van de laatste repetitie. Dan zeg ik: goed zo, jullie hebben maar 67 fouten gemaakt. Het is een militaristische scène, en die moet strak zijn. Korea! Als er maar één hoofd iets te laat draait ziet het er amateuristisch uit.’

‘Aan de andere kant is het ook erg leuk om met amateurs te werken. Ze zijn er anders mee bezig. Professionele dansers doen gewoon hun werk, deze mensen willen heel graag en zijn heel betrokken.’ Amateurs met niveau zijn ook de 60 zangers, die rondom op de hoge railingen van de hangar staan.

Diner in Russische stijl

Van Leth geeft maar liefst 10 voorstellingen en wil een volle zaal. ‘In deze tijd is het: geen omzet, dan wordt het op een houtje bijten. Maar we hebben vanaf het begin gezegd: subsidie of niet, we doen het!’ Er zijn in elk geval genoeg acties en extra’s die het publiek kunnen overhalen. Mood4Food serveert een aantal data Russische diners voor een zacht prijsje, voor bedrijven zijn er meet & greets en dansers kunnen een workshop volgen op locatie.

Gelukkig is dans de afgelopen jaren in de lift. Van Leth: ‘Ik geloof zeker dat de tv-aandacht helpt. Wat zo’n Rinus Sprong doet in The Ultimate Dance Battle, ga er maar aan staan. Mensen komen op deze manier makkelijk met dans in aanraking. Ergens moet de interesse beginnen. Dat ze dans niet meer wegcijferen als: oh, zo’n ballètje. Daarom is het ook gevaarlijk wat de regering doet. Als jij als baas van een land zegt dat kunst er niet toe doet maak je nogal een statement. Het respect is weg en dat is heel moeilijk weer op te bouwen.’

Praktische informatie over de voorstelling op www.zwanenmeer.nu