Wandelroute naar de muziek van de 18e eeuw

Simon Murphy vertelt graag. In de voormalige garage aan de Lange Beestenmarkt, aan een tafel vol folders, partituren en boeken, bespreekt de dirigent en artistiek leider van barokorkest New Dutch Academy uitgebreid het culturele klimaat in Den Haag, de ideale orkestsamenstelling voor Corelli-concerten en vooral zijn talloze mooie plannen.

Murphy vindt cultuur meer dan alleen "leuk". ‘Cultuur is goed voor je internationale positie en je economie. Terug in de geschiedenis gebruikten de hoven cultuur als bindmiddel en om zich te profileren, ook in Den Haag. Toen wethouder Kool het Residentie Orkest meenam naar China, schreef de Telegraaf twee pagina’s breed dat het een schande was en geld kostte, maar niets over de miljoenen die de reis Den Haag heeft opgeleverd. Dat is jammer.’

Waarom vestigde Murphy zijn orkest eigenlijk juist in de Hofstad? ‘Den Haag is een extreem internationale stad, en als je de boeken uit de 17e en 18e eeuw leest, zie je dat het toen al net zo was, met de hofcultuur en de regering. Toen ik hier in 1995 kwam wonen, zag ik dat hier heel veel jonge mensen naar toe kwamen, getalenteerde performers met passie, die zich verdiept hadden in de 18e-eeuwse muziek. Vreemd genoeg waren er niet veel mogelijkheden voor deze musici in de bestaande orkesten. Daardoor kreeg je een soort braindrain: musici gingen terug naar eigen land of door naar Parijs of Kopenhagen. Toen dacht ik: Hee wacht, that’s not right!’

Het spannende ontstaan van de symfonie

Murphy, zelf van oorsprong Australiër, zag nog een tweede reden om een eigen barokorkest op te richten. ‘Ik hoorde musici klagen: alweer de Mattheüspassie, zo saai… terwijl het symfonieorkest in de baroktijd het meest spannende op muziekgebied was! In die tijd ontstond de symfonie in Mannheim, dat bood nieuwe mogelijkheden. Het was een sociaal gebeuren, een happening. Ik vond dat deze musici beter ingezet moesten worden.’

‘Bovendien vond ik dat de bestaande oude muziek-orkesten in zekere zin de weg kwijt waren. Die spelen vaak nog steeds dezelfde 9e van Beethoven enzovoorts, maar wij willen terug naar de innovatieve programmering van de 18e eeuw. Niet terugkijken door de bril van de 20e of 21e eeuw, maar uitzoeken wat mensen in de tijd zelf over muziek dachten. Wij reconstrueren niet wat er gemaakt werd, we maken uitvoeringen met gebruik van de muzikale taal van toen. We proberen de rijkheid ervan terug te vinden.’

Dat betekent dat onderzoek bij New Dutch Academy even belangrijk is als de uitvoeringspraktijk. Een goede illustratie daarvan is het Corelli-project. Murphy: ‘Wij hebben de eerste opname van zijn Concerti Grossi gemaakt met de juiste maat, het juiste instrumentarium, de juiste proporties in het ensemble én met inzet van improvisatie, zoals toen een essentieel onderdeel van de muziek was.’

Corelli en Gillespie

‘Veel van Corelli’s werk is voor het eerst gedrukt in Nederland, bij Roger in Amsterdam. Je zou kunnen zeggen dat Roger Corelli beroemd heeft gemaakt. Maar wat Roger drukte, is alleen het basisschema. Corelli liet zijn musici daarop improviseren, zoals in de jazz Dizzy Gillespie dat deed. Zijn studenten schreven soms hun eigen improvisaties uit en die hebben wij verzameld. We proberen niet die improvisaties na te spelen, maar in de stijl van toen een eigen improvisatiestijl te vinden.’ Zo vroeg het onderzoek naar Corelli’s improvisaties niet alleen studie, maar ook veel praktische kennis.

• Beluister hoogtepunten van de Corelli-cd

Hofsymfonieën

Groot succes behaalde New Dutch Academy vorig jaar met de uitvoering van de ‘Hofsymfonieën’ die in de 18e eeuw werden gecomponeerd in opdracht van het Haagse Hof. "18th century rock ’n roll" noemt Murphy de muziek. Het orkest zocht de partituren bij elkaar uit wereldwijde archieven, waaronder het Nederlands Muziek Instituut in Den Haag.

In 2009 verscheen de cd Zappa Symphonies, naar een van de componisten, Francesco Zappa. ‘Als je een cd uitbrengt, gaat die een eigen leven leiden. Deze cd heeft heel veel prachtige recensies gekregen van over de hele wereld. Mensen zeggen: Had Holland een eigen symfonische traditie? Wow! En wat een fantastisch orkest! Als ik dat hoor ben ik trots, het geeft energie. We hebben een nieuw inzicht gegeven in de Europese muziekgeschiedenis en in de Nederlandse bijdrage daaraan.’

• Beluister fragmenten van Zappa Symphonies

Klaar is het project Hofsymfonieën daarmee niet. Na de onderzoeksfase en de eerste uitvoeringen en cd-opname is de derde fase die van het bewustmaken. ‘We willen deze muziek nog meer op de kaart krijgen. Er komt een tweede cd, we willen op festivals spelen, in de glossy’s en overal zichtbaar zijn.’

Wandelroute

‘Ook zijn we bezig een wandelroute uit te zetten om te laten zien waar de 18e-eeuwse componisten gewoond, gewerkt en gespeeld hebben. De operahuizen uit die tijd zijn vaak verloren gegaan, maar uit het archief op het stadhuis kunnen we vaak nog wel straatnamen halen. We gaan Reinildis van Ditzhuyzen benaderen voor de Nederlandse audiotour, zelf doe ik de Engelse en er komt een jeugdversie met de Haagse NachBurgemeester René Bom.’

‘Ook voor expats is dit ontzettend leuk, en denk eens aan Culturele Hoofdstad 2018. Natuurlijk, Amsterdam heeft prachtige componisten voortgebracht, maar de schaal van Den Haag, zijn barokmuziek en zijn traditie van hofsymfonieën, dat is een unicum.’

Concerttips:

• Bach en de hobo, 13 november 2010 in de Kloosterkerk
• Bohemian Rhapsody (met werk van Mozart, Vanhal, Holzbauer, Wranitzky en Beethoven), 3 december in de Dr Anton Philipszaal

Foto's: newdutchacademy.nl